Pensjonat w Polsce: Ile naprawdę kosztuje budowa?

Ten artykuł stanowi kompleksowy przewodnik finansowy dla każdego, kto rozważa budowę pensjonatu w Polsce. Dowiesz się z niego, jakie są realne koszty na każdym etapie inwestycji, od zakupu działki po wyposażenie, co pozwoli Ci stworzyć realistyczny biznesplan i ocenić opłacalność przedsięwzięcia.

Ile naprawdę kosztuje marzenie o własnym pensjonacie? Realne widełki finansowe

Zbudowanie pensjonatu w Polsce to marzenie wielu przedsiębiorców, ale zanim przejdziemy do jego realizacji, musimy zmierzyć się z pytaniem o koszty. I tutaj od razu muszę rozwiać wszelkie złudzenia nie ma jednej, prostej odpowiedzi. Koszty budowy pensjonatu są niezwykle zróżnicowane i zależą od wielu czynników, które omówię poniżej. To przedsięwzięcie, które może pochłonąć od kilkuset tysięcy do nawet kilkunastu milionów złotych. Kluczem jest zrozumienie tych widełek i świadome kształtowanie budżetu.

Mały pensjonat na 10 pokoi a luksusowy obiekt ze SPA poznaj rząd wielkości inwestycji

Aby lepiej zobrazować skalę inwestycji, przyjrzyjmy się szacunkowym kosztom całkowitym dla różnych typów pensjonatów. Pamiętajmy, że są to wartości orientacyjne, które mają na celu pokazanie rzędu wielkości.

• Mały pensjonat (np. 200-300 m², do 10 pokoi): Taki obiekt, często prowadzony rodzinnie, może kosztować od 300 000 zł do 2,5 miliona zł. To opcja dla tych, którzy stawiają na kameralność i niższe koszty początkowe.
• Średni pensjonat (np. 500 m², kilkanaście pokoi, restauracja): Inwestycja w tej skali, oferująca już szerszy zakres usług, to wydatek rzędu od 2 do 8 milionów zł. Tutaj mówimy już o bardziej rozbudowanej infrastrukturze.
• Duży, luksusowy pensjonat (z basenem, SPA): Obiekty o wysokim standardzie, z bogatą ofertą rekreacyjną i relaksacyjną, to już zupełnie inna liga. Ich koszt może przekroczyć 10-15 milionów zł, a w skrajnych przypadkach być znacznie wyższy.

Jak widać, rozstrzał jest ogromny. Odpowiednie dopasowanie skali do swoich możliwości finansowych i planowanej koncepcji biznesowej jest absolutnie kluczowe.

Od czego zależy ostateczna cena? Kluczowe czynniki, które ukształtują Twój budżet

Ostateczna cena pensjonatu nie jest dziełem przypadku. Kształtują ją liczne czynniki, które musimy wziąć pod uwagę już na etapie planowania. Jako ekspert w tej dziedzinie, zawsze podkreślam, że każdy z tych elementów ma bezpośredni wpływ na budżet:

• Lokalizacja: To chyba najważniejszy czynnik. Działka w Zakopanem czy nad morzem będzie kosztować znacznie więcej niż w mniej popularnej okolicy. To z kolei przekłada się na ogólny koszt inwestycji, gdzie zakup działki może stanowić 20-30% całego budżetu.
• Standard wykończenia i wyposażenia: Czy celujemy w ekonomiczny pensjonat dla turystów budżetowych, czy w luksusowy obiekt butikowy? Koszt 1 m² z wykończeniem i wyposażeniem może wahać się od 3500 zł do 5000 zł, a nawet więcej, w zależności od użytych materiałów i jakości mebli.
• Wielkość obiektu: Im większy pensjonat, tym wyższe koszty budowy i późniejszego utrzymania. Proste.
• Zastosowane technologie budowlane: Tradycyjna budowa murowana, szkieletowa, a może modułowa? Każda z nich ma swoją specyfikę i cenę za m². Koszt budowy 1 m² waha się od 3000 zł do 6000 zł, co jest silnie związane z wybraną technologią.
• Jakość materiałów: Od fundamentów, przez ściany, dach, po okna i drzwi wybór materiałów ma ogromne znaczenie. Materiały budowlane to zazwyczaj 30-40% budżetu.
• Zakres dodatkowych udogodnień: Basen, strefa SPA, restauracja, sala konferencyjna, plac zabaw każde z tych udogodnień znacząco podnosi koszt, ale również atrakcyjność obiektu.
• Koszty robocizny: W Polsce robocizna stanowi zazwyczaj 20-30% budżetu, ale jej stawki mogą się różnić w zależności od regionu i dostępności specjalistów.
• Projekt i dokumentacja: Nierzadko niedoceniane, ale niezbędne koszty, które mogą pochłonąć 5-10% budżetu.

Z mojego doświadczenia wynika, że świadome zarządzanie tymi czynnikami na wczesnym etapie jest kluczem do sukcesu i uniknięcia finansowych niespodzianek.

Kosztorys budowy pensjonatu krok po kroku: Gdzie ulokujesz każdą złotówkę?

Rozłożenie inwestycji na poszczególne etapy pozwala na precyzyjniejsze planowanie i kontrolę budżetu. To podejście, które zawsze rekomenduję moim klientom, ponieważ daje jasny obraz tego, gdzie dokładnie ulokowana zostanie każda złotówka. Przyjrzyjmy się temu szczegółowo.

Etap 0: Działka i formalności fundament Twojej inwestycji

Zanim wbijemy pierwszą łopatę, musimy zadbać o solidne podstawy zarówno te fizyczne, jak i formalne. To są koszty, które często bywają niedoceniane, a potrafią znacząco obciążyć początkowy budżet.

Ile kosztuje atrakcyjna działka w górach, nad morzem i na Mazurach? Porównanie cen

Lokalizacja to czynnik numer jeden, jeśli chodzi o cenę działki. To, gdzie zdecydujesz się postawić pensjonat, zadecyduje o jego przyszłej atrakcyjności i... cenie gruntu. Z moich obserwacji wynika, że:

• W popularnych miejscowościach turystycznych, takich jak Zakopane, ceny działek budowlanych mogą wahać się od 800 do 1500 zł/m², a nawet więcej w najlepszych lokalizacjach.
• Na Mazurach, w zależności od bliskości jezior i infrastruktury, ceny są nieco niższe, oscylując w granicach 300-700 zł/m².
• W mniej znanych, ale urokliwych regionach, można znaleźć działki poniżej 300 zł/m².

Projekt, pozwolenia, adaptacja koszty, o których musisz wiedzieć przed startem

Poza samą działką, musimy liczyć się z kosztami związanymi z dokumentacją i formalnościami. To nie są małe kwoty, a ich pominięcie może opóźnić, a nawet uniemożliwić start budowy:

• Projekt architektoniczny: Może kosztować od 5 000 zł za prosty projekt adaptowany, do nawet 100 000 zł za indywidualny, skomplikowany projekt pensjonatu z pełną dokumentacją. Ogólnie, projekt i dokumentacja to 5-10% budżetu.
• Pozwolenie na budowę: Uzyskanie go wymaga spełnienia wielu wymogów i złożenia kompletu dokumentów.
• Mapy do celów projektowych, badania geologiczne, opinie rzeczoznawców, przyłącza mediów (woda, prąd, gaz, kanalizacja) każdy z tych elementów generuje dodatkowe koszty.
• Warto pamiętać, że aby obiekt mógł być oficjalnie nazwany pensjonatem i oferować usługi noclegowe, musi posiadać co najmniej 7 pokoi. To wymóg, który należy uwzględnić już na etapie projektowania.

Dopiero po uregulowaniu tych kwestii możemy myśleć o rozpoczęciu prac budowlanych.

Etap 1: Budowa do stanu surowego szkielet Twojego biznesu

Stan surowy to moment, w którym nasz pensjonat zaczyna nabierać kształtów. To kluczowy etap, który pochłania znaczną część budżetu, głównie na materiały i robociznę.

Ile kosztuje m² budowy pensjonatu? Analiza cen w zależności od technologii

Koszt budowy 1 m² pensjonatu w stanie surowym jest bardzo zmienny. Z moich danych wynika, że waha się on od 3000 zł do 6000 zł. Na tę cenę wpływa przede wszystkim wybrana technologia:

• Tradycyjna technologia murowana: Najczęściej wybierana, solidna i trwała, ale czasochłonna. Koszty są w średniej części widełek.
• Technologia szkieletowa (drewniana lub stalowa): Szybsza w realizacji, co może przełożyć się na niższe koszty robocizny, ale wymaga precyzji.
• Technologia modułowa: Najszybsza, z prefabrykowanymi elementami. Może być droższa w zakupie modułów, ale tańsza w montażu.

Wybór technologii powinien być podyktowany nie tylko budżetem, ale także lokalnymi warunkami i dostępnością wykonawców.

Fundamenty, ściany, dach szacunkowe koszty kluczowych prac konstrukcyjnych

W ramach stanu surowego musimy uwzględnić koszty poszczególnych elementów konstrukcyjnych. Materiały budowlane to około 30-40% budżetu, a robocizna 20-30%. Jak to się rozkłada?

• Fundamenty: To podstawa, na której spoczywa cały budynek. Ich koszt zależy od warunków gruntowych i wielkości obiektu. Oszczędzanie na fundamentach jest absolutnie niewskazane to inwestycja w bezpieczeństwo i trwałość.
• Konstrukcja ścian: Koszt zależy od materiału (cegła, pustak, bloczki, drewno) i grubości. Tutaj również jakość ma znaczenie dla izolacyjności i akustyki.
• Stropy: Wybór między stropami monolitycznymi, prefabrykowanymi czy drewnianymi wpływa na cenę i czas realizacji.
• Konstrukcja dachu: Rodzaj dachu (dwuspadowy, wielospadowy, płaski), pokrycie (dachówka, blachodachówka, gont) oraz ocieplenie to kolejne znaczące pozycje w budżecie.

Solidne wykonanie tych etapów to gwarancja, że pensjonat będzie służył przez lata, a my unikniemy kosztownych napraw w przyszłości.

Etap 2: Instalacje i wykończenie do stanu deweloperskiego

Stan deweloperski to moment, w którym budynek ma już wszystkie niezbędne instalacje i jest przygotowany do finalnego wykończenia. To etap, który często wiąże się z dużymi wydatkami, ale jednocześnie daje możliwość wprowadzenia nowoczesnych, energooszczędnych rozwiązań.

Elektryka, hydraulika, ogrzewanie jak nowoczesne instalacje wpływają na budżet?

Instalacje to żyły i nerwy każdego budynku. Ich jakość i nowoczesność mają bezpośredni wpływ na komfort gości i koszty eksploatacji:

• Instalacja elektryczna: Musi być zaprojektowana z myślą o dużej liczbie odbiorników i bezpieczeństwie.
• Instalacja wodno-kanalizacyjna: Niezbędna do funkcjonowania łazienek i kuchni.
• System ogrzewania: Tutaj mamy szeroki wachlarz możliwości od tradycyjnych kotłów gazowych czy na paliwo stałe, po nowoczesne pompy ciepła, rekuperację czy fotowoltaikę. Inwestycja w energooszczędne rozwiązania, choć początkowo droższa, np. pompy ciepła, zwróci się w długoterminowej perspektywie dzięki niższym rachunkom za energię. Może to podnieść koszt 1 m² z wykończeniem, ale jest to mądra inwestycja.
• Systemy wentylacji i klimatyzacji: W pensjonacie są kluczowe dla komfortu gości, szczególnie w upalne dni.

Warto pamiętać, że nowoczesne, inteligentne systemy zarządzania budynkiem mogą zwiększyć początkowy budżet, ale oferują znaczne oszczędności w eksploatacji i podnoszą standard obiektu.

Okna, drzwi, elewacja co wybrać, by pogodzić estetykę z kosztami?

Wygląd zewnętrzny pensjonatu to jego wizytówka. Okna, drzwi i elewacja mają nie tylko funkcję estetyczną, ale również izolacyjną i bezpieczeństwa. To obszar, gdzie można szukać optymalizacji, ale bez kompromisów w zakresie jakości:

• Okna i drzwi zewnętrzne: Wybór materiału (PCV, drewno, aluminium), współczynnika przenikania ciepła i standardu antywłamaniowego ma duży wpływ na cenę. Dobrej jakości okna i drzwi to inwestycja w energooszczędność i bezpieczeństwo.
• Elewacja: Tynk, drewno, kamień, płyty elewacyjne możliwości jest wiele. Każdy materiał ma inną cenę, trwałość i wygląd. Elewacja stanowi znaczący procent kosztów materiałów budowlanych (30-40% budżetu), więc warto dokładnie przemyśleć jej wybór. Ważne jest, aby elewacja była nie tylko estetyczna, ale także dobrze izolowana.

Zawsze doradzam, aby na tym etapie szukać balansu między estetyką, funkcjonalnością a kosztami, pamiętając, że trwałość i izolacyjność są priorytetem.

Wykończenie i wyposażenie „pod klucz” serce i dusza Twojego pensjonatu

To właśnie na tym etapie nasz pensjonat nabiera charakteru i staje się miejscem, do którego goście będą chcieli wracać. Wykończenie i wyposażenie „pod klucz” to inwestycja w komfort i wizerunek, która bezpośrednio wpływa na zadowolenie klientów i opinie o obiekcie. To tutaj tworzymy atmosferę i duszę miejsca.

Ile kosztuje wykończenie jednego pokoju? Od standardu ekonomicznego po premium

Koszty wyposażenia jednego pokoju są niezwykle zróżnicowane i zależą od przyjętego standardu. To jeden z kluczowych elementów, który decyduje o tym, do jakiej grupy docelowej będziemy kierować naszą ofertę:

• Styl ekonomiczny/standardowy: Za kompletne wyposażenie jednego pokoju, wliczając meble, tekstylia, oświetlenie i podstawowe AGD/RTV, musimy liczyć się z wydatkiem od 10 000 zł do 15 000 zł. Minimalny koszt podstawowego zestawu mebli (łóżko, materac, szafka, stolik) to około 4 500 zł, ale to absolutne minimum.
• Standard premium/apartament: Jeśli celujemy w segment luksusowy, koszty wyposażenia jednego pokoju mogą wynieść od 20 000 zł do nawet 70 000 zł. Tutaj w grę wchodzą wysokiej jakości materiały, designerskie meble, zaawansowane systemy multimedialne i luksusowe tekstylia.

Wyposażenie, które przyciągnie gości: meble, tekstylia i sprzęt AGD/RTV

Każdy element wyposażenia pokoju ma znaczenie. To suma detali tworzy spójną i przyjemną przestrzeń. Warto zwrócić uwagę na:

• Meble: Wygodne łóżka z dobrymi materacami to podstawa. Do tego szafy, stoliki nocne, biurko, krzesła. Muszą być trwałe i estetyczne.
• Tekstylia: Wysokiej jakości pościel, ręczniki, zasłony czy dywaniki podnoszą komfort i wpływają na odbiór pokoju.
• Sprzęt AGD/RTV: Telewizory, mini-lodówki, czajniki elektryczne, suszarki do włosów to standard, którego oczekują goście.
• Oświetlenie: Odpowiednie oświetlenie, zarówno główne, jak i punktowe, tworzy nastrój i funkcjonalność.

Jakość i estetyka tych elementów bezpośrednio przekładają się na zadowolenie gości i pozytywne opinie o pensjonacie. Całe wykończenie i wyposażenie to zazwyczaj 15-25% budżetu, co pokazuje, jak istotna jest to składowa inwestycji.

Części wspólne, które robią wrażenie ile kosztuje lobby, restauracja i strefa relaksu?

Nie tylko pokoje, ale i części wspólne decydują o pierwszym wrażeniu i ogólnym odbiorze obiektu. To tutaj goście spędzają czas poza swoimi pokojami, dlatego te przestrzenie muszą być funkcjonalne, estetyczne i spójne z ogólną koncepcją pensjonatu:

• Lobby/Recepcja: To wizytówka pensjonatu. Musi być przestronne, dobrze oświetlone i wyposażone w wygodne fotele czy kanapy.
• Restauracja/Jadalnia: Jeśli planujemy serwować posiłki, musimy zainwestować w profesjonalne wyposażenie kuchni, meble do jadalni, zastawę stołową. Koszty mogą być znaczne, szczególnie w przypadku pełnowymiarowej restauracji.
• Strefa relaksu: Sala kominkowa, mała biblioteka, kącik zabaw dla dzieci, a nawet niewielka siłownia czy sauna te udogodnienia znacząco podnoszą atrakcyjność pensjonatu. Ich wyposażenie powinno być dopasowane do standardu i stylu obiektu.

Budżetowanie tych obszarów powinno być oparte na podobnych zasadach jak w przypadku pokoi koszt za m² i standard wykończenia. Warto pamiętać, że dobrze zaprojektowane i wyposażone części wspólne często decydują o tym, czy gość wybierze nasz pensjonat ponownie.

Ukryte koszty i dodatkowe wydatki, o których łatwo zapomnieć

W mojej praktyce często spotykam się z sytuacją, gdy inwestorzy skupiają się na głównych etapach budowy, zapominając o szeregu dodatkowych kosztów. Te „ukryte” wydatki potrafią zaskoczyć i znacząco wpłynąć na końcowy budżet, dlatego zawsze uczulam na ich uwzględnienie.

Zagospodarowanie terenu: parking, ogród, plac zabaw ile to kosztuje?

Pensjonat to nie tylko budynek, ale całe otoczenie. Atrakcyjnie zagospodarowany teren zwiększa wartość obiektu i komfort gości. Do kosztów, o których łatwo zapomnieć, należą:

• Parking: Utwardzenie nawierzchni, oświetlenie, oznakowanie miejsc parkingowych.
• Ogród i zieleń: Projektowanie krajobrazu, zakup roślin, systemy nawadniania, mała architektura (ławki, altany).
• Plac zabaw: Jeśli pensjonat ma być przyjazny rodzinom z dziećmi, plac zabaw jest koniecznością. Należy uwzględnić koszt atestowanych urządzeń i bezpiecznej nawierzchni.
• Strefa grillowa/ogniskowa: Coraz częściej oczekiwana przez gości.
• Ogrodzenie posesji: Zapewnia prywatność i bezpieczeństwo.

Te elementy, choć wydają się dodatkami, są kluczowe dla stworzenia kompleksowej oferty i pozytywnego wizerunku pensjonatu.

Marketing na start, rezerwa na nieprzewidziane wydatki i pierwsze koszty operacyjne

To są pozycje, które często są bagatelizowane, a mają fundamentalne znaczenie dla bezpieczeństwa finansowego projektu i jego startu:

• Rezerwa finansowa na nieprzewidziane wydatki: Zawsze rekomenduję, aby w budżecie znaleźć miejsce na 10-15% rezerwy. Na budowie zawsze coś może pójść nie tak wzrost cen materiałów, błędy wykonawcze, nieprzewidziane warunki gruntowe. Lepiej być przygotowanym.
• Koszty marketingu na start: Nawet najpiękniejszy pensjonat nie przyciągnie gości, jeśli nikt o nim nie wie. Strona internetowa, system rezerwacji, kampanie reklamowe, sesja zdjęciowa to wszystko kosztuje.
• Pierwsze koszty operacyjne: Przed osiągnięciem pełnej rentowności, pensjonat generuje koszty. Mówimy tu o zatrudnieniu personelu (recepcja, sprzątanie, obsługa restauracji), mediach, ubezpieczeniach, opłatach licencyjnych. Należy zaplanować środki na pokrycie tych kosztów przez pierwsze 3-6 miesięcy działalności.

Brak uwzględnienia tych pozycji to prosta droga do problemów z płynnością finansową już na starcie.

Możliwości finansowania: kredyt inwestycyjny a dotacje co warto wiedzieć?

Mało kto buduje pensjonat wyłącznie ze środków własnych. Dlatego tak ważne jest poznanie dostępnych opcji finansowania:

• Kredyt inwestycyjny: To najpopularniejsza forma finansowania dużych przedsięwzięć. Banki oferują różne produkty, ale wymagają solidnego biznesplanu, zdolności kredytowej i zabezpieczeń.
• Dotacje: W Polsce dostępne są dotacje z programów regionalnych, krajowych (np. z Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości) lub funduszy unijnych. Mogą one znacząco obniżyć koszt inwestycji, ale ich pozyskanie jest często skomplikowane, wymaga spełnienia wielu kryteriów i wiąże się z długotrwałymi procedurami. Środki unijne bywają ograniczone i często skierowane do konkretnych branż lub regionów.
• Leasing: Może być opcją dla wyposażenia pensjonatu.

Zawsze doradzam dokładne przeanalizowanie wszystkich dostępnych opcji i skonsultowanie się z doradcą finansowym, aby wybrać najkorzystniejsze rozwiązanie dla swojej sytuacji.

Jak mądrze optymalizować budżet? Gdzie szukać oszczędności, a na czym nie warto oszczędzać?

Optymalizacja budżetu to sztuka, która polega nie tylko na cięciu kosztów, ale przede wszystkim na inteligentnym inwestowaniu. Moim celem jako eksperta jest zawsze wskazanie, gdzie można znaleźć realne oszczędności, a gdzie oszczędzanie jest po prostu ryzykowne i może przynieść więcej szkód niż pożytku w dłuższej perspektywie.

Wybór materiałów i technologii: co realnie obniży koszty budowy?

Wybór odpowiednich materiałów i technologii to jeden z kluczowych obszarów, gdzie możemy szukać oszczędności, ale z rozwagą. Pamiętajmy, że materiały budowlane to 30-40% budżetu, a robocizna 20-30%.

• Zamiast najdroższych, wybierz sprawdzone i trwałe: Nie zawsze najdroższe materiały są najlepsze. Często można znaleźć produkty o bardzo dobrym stosunku jakości do ceny. Na przykład, zamiast egzotycznego drewna na elewację, można wybrać trwałe drewno krajowe, odpowiednio zabezpieczone.
• Standardowe rozwiązania zamiast niestandardowych: Indywidualne projekty okien, drzwi czy elementów konstrukcyjnych są zazwyczaj droższe. Korzystanie ze standardowych wymiarów i rozwiązań może przynieść znaczne oszczędności.
• Technologia budowy: Jak już wspomniałem, technologia szkieletowa czy modułowa może być szybsza w realizacji, co obniża koszty robocizny, choć same moduły mogą być droższe. Warto to dokładnie przekalkulować.
• Negocjacje z dostawcami i wykonawcami: Zawsze warto negocjować ceny materiałów i usług. Zakupy hurtowe i długoterminowa współpraca mogą przynieść korzystne rabaty.

Na czym nie warto oszczędzać? Na elementach konstrukcyjnych, izolacji, systemach bezpieczeństwa i jakości instalacji. Te obszary są fundamentem trwałości i bezpieczeństwa pensjonatu.

Inwestycja w energooszczędność wyższy koszt początkowy, który zwróci się w przyszłości

To jest punkt, który zawsze mocno podkreślam. Inwestycja w rozwiązania energooszczędne to przykład wyższego kosztu początkowego, który w dłuższej perspektywie przyniesie realne korzyści finansowe i ekologiczne.

• Lepsza izolacja termiczna: Grubsza warstwa ocieplenia ścian, dachu i podłóg to wyższy koszt na początku, ale znacznie niższe rachunki za ogrzewanie i chłodzenie przez cały rok.
• Odnawialne źródła energii: Panele fotowoltaiczne, pompy ciepła, kolektory słoneczne to inwestycje, które obniżają koszty eksploatacji i uniezależniają nas od rosnących cen energii.
• Efektywne systemy grzewcze i wentylacyjne: Rekuperacja, inteligentne sterowanie ogrzewaniem to rozwiązania, które minimalizują straty energii.

Pensjonat energooszczędny jest również bardziej atrakcyjny dla gości, którzy coraz częściej zwracają uwagę na ekologiczny aspekt podróży. To inwestycja, która zwraca się zarówno finansowo, jak i wizerunkowo.

Przeczytaj również: Budowa domu bez kredytu w Polsce? Tak! Twój plan krok po kroku

Wielkość ma znaczenie: jak optymalny metraż wpływa na rentowność całej inwestycji?

To, ile metrów kwadratowych będzie miał nasz pensjonat, ma bezpośredni wpływ na rentowność. Musimy znaleźć złoty środek:

• Zbyt duży obiekt: Generuje wyższe koszty budowy (koszt za m²), wyższe koszty utrzymania (ogrzewanie, sprzątanie, podatki) i może być trudniejszy do zapełnienia, co obniża rentowność.
• Zbyt mały obiekt: Może nie zapewnić wystarczającej liczby pokoi, aby wygenerować odpowiednie przychody i pokryć stałe koszty działalności.

Optymalny metraż powinien być ściśle dopasowany do naszego biznesplanu, docelowej grupy klientów i lokalizacji. Analiza rynku i konkurencji pomoże określić, ile pokoi i jakiej wielkości części wspólne będą najbardziej efektywne. Pamiętajmy, że każdy dodatkowy metr kwadratowy to dodatkowy koszt budowy i utrzymania, który musi się zwrócić z przychodów.